Sản lượng ong dú so với ong mật: đừng mượn con số

Gõ tìm «sản lượng mật ong» trên mạng, phần lớn kết quả nói về ong mật nuôi thùng cầu, loài ong có ngòi đốt mà nghề nuôi đã có quy trình công nghiệp từ lâu. Nhiều người mới tìm hiểu ong dú lấy luôn những con số đó, hoặc lấy số liệu từ tài liệu nước ngoài về loài ong không đốt ở nơi khác, rồi áp vào đàn ong dú trong vườn nhà. Từ đó sinh ra kỳ vọng sai, và từ kỳ vọng sai sinh ra những lời quảng cáo tổ giống quá đà.

Bài này đặt ong dú vào đúng chỗ của nó trong thế giới loài ong, để thấy vì sao phải nói thật về sản lượng, và nói thật thì nói thế nào.

Hai họ hàng, hai cách làm mật

Ong mật nuôi thùng xây bánh tổ bằng sáp thành những ô lục giác đều, chứa mật trong các ô đó rồi vít nắp. Người nuôi rút từng cầu ra quay lấy mật. Đàn đông, ong bay xa, tổ được thiết kế cho việc thu hoạch.

Ong dú làm khác. Chúng trộn sáp với nhựa cây thành keo, nặn ra những bầu tròn chứa mật và phấn, xếp quanh khối đĩa ấu trùng ở giữa. Đàn ít ong hơn, phạm vi kiếm ăn hẹp hơn, bầu mật nhỏ. Thu mật là chọc hoặc hút từng bầu, mỗi bầu chỉ được một chút.

Nhìn bảng này thì thấy: hỏi «ong dú cho bao nhiêu mật» rồi so với con số của ong mật chẳng khác nào so sản lượng của cây chanh với cây mít.

Cái bẫy của số liệu mượn

Có ba nguồn con số hay bị mượn sai:

1. Số của ong mật. Như đã nói, khác loài, khác cấu trúc tổ, không so được.
2. Số từ nước khác. Ở nhiều nơi trên thế giới cũng nuôi ong không đốt, nhưng loài ở đó có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn loài ở ta, mùa hoa và khí hậu cũng khác. Một con số đúng ở nơi đó vẫn có thể sai hoàn toàn ở vườn mình.
3. Số của một tổ tốt nhất. Người bán chọn tổ cho nhiều nhất trong năm tốt nhất rồi nói như thể mọi tổ đều vậy.

Cả ba đều có điểm chung: con số có thể có thật ở đâu đó, nhưng không phải con số người mua sẽ gặp.

Nói thật thì nói thế nào

Người nuôi có nghề thường không từ chối trả lời, mà trả lời theo cách khác:

• Nói rõ loài ong của tổ đang bán và cỡ đàn hiện tại.
• Đưa một khoảng rộng, kèm điều kiện: nguồn hoa, thuốc phun, năm mưa nắng.
• Nói thẳng rằng năm đầu nên để đàn tích trữ, không nên thu nhiều.
• Nhắc rằng nếu định nhân đàn thì lượng mật còn giảm nữa, vì đàn mới tách cần ăn.

Câu trả lời như vậy nghe kém hấp dẫn hơn một con số tròn. Nhưng người nghe được nó sẽ chăm đàn đúng cách, không vắt kiệt tổ, và ở lại với nghề lâu hơn. Ai muốn hiểu kỹ hơn về cách tách để có thêm đàn mà không làm đàn mẹ suy, có thể đọc chuyên mục Nhân đàn.

Giá trị thật của ong dú nằm ở đâu

Nếu không phải số ký, thì vì sao nhiều người vẫn nuôi ong dú? Vì ong không đốt nên nuôi được sát nhà, trẻ con đi ngang cũng không sao. Vì mật có vị chua thanh riêng, được nhiều người tìm mua chính vì vị đó. Vì đàn ong giúp vườn cây ăn trái thụ phấn. Và vì nuôi vài tổ không đòi hỏi nhiều công như nuôi ong mật. Đó là những thứ có thật, nói ra không sợ sai. Tìm hiểu thêm về từng nhóm loài ở chuyên mục Các loài ong dú.

Bắt đầu từ một trại nuôi thật

Muốn nếm mật ong dú để biết vị thật của nó, hay muốn mua tổ giống để nuôi thử, nên tìm đến một trại đang nuôi và chịu giải thích. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có mật ong dú, tổ giống tách từ đàn nuôi, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem các dòng hàng tại ongquy.com. Ai muốn tận mắt so một tổ ong dú với hình dung trong đầu có thể tham gia tour tham quan, học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp