Tách đàn ong dú: 5 ngộ nhận khiến người nuôi mất đàn

Trên các hội nhóm nuôi ong dú, câu hỏi «đàn em thế này tách được chưa» xuất hiện gần như mỗi ngày, kèm một tấm ảnh chụp cửa thùng đen kịt ong. Câu trả lời thường rất nhiều và rất mâu thuẫn. Phần lớn sự lúng túng đến từ mấy niềm tin truyền miệng nghe thì hợp lý nhưng đặt vào thực tế lại dẫn đến mất đàn.

Thay vì liệt kê lại dấu hiệu, bài này đi ngược: gỡ từng ngộ nhận phổ biến, rồi mới nói đàn đủ sức thật sự trông ra sao.

Ngộ nhận 1: Ong bu đen cửa thùng là đàn đã quá đông

Buổi trưa nắng gắt, nhiều đàn đẩy ong ra đứng ngoài cửa để quạt mát và giảm hơi nóng trong tổ. Chiều mát hay sáng sớm nhìn lại thì cửa thưa hẳn. Đó là phản ứng với nhiệt chứ không phải dấu dư quân. Muốn biết đàn đông thật, nhìn vào lúc sáng sớm khi ong bắt đầu đi làm, lượt ra vào có dày và đều không.

Ngộ nhận 2: Thùng đã đầy thì phải tách ngay

Thùng chật là vấn đề chỗ ở, giải bằng cách nâng thùng, thêm tầng hoặc thay thùng lớn hơn. Tách là chuyện khác: chia một đàn thành hai, mỗi bên tự sống. Một thùng nhỏ có thể đầy rất nhanh dù đàn chưa thật dư sức. Ngược lại, đàn trong thùng rộng có thể đã đủ sức tách từ lâu mà thùng vẫn còn chỗ.

Ngộ nhận 3: Tách ra cho đàn yếu được kích thích mà mạnh lên

Có người tin rằng chia đàn yếu ra sẽ «kích» chúa đẻ nhiều hơn. Thực tế, chia đôi một đàn yếu là chia đôi cái đang thiếu. Mỗi bên còn ít ong thợ hơn để đi kiếm ăn, ít ong để giữ ấm ấu trùng và ít ong gác cửa trước kiến. Đàn yếu cần được để yên, che chắn và chăm thêm, không phải bị chia.

Ngộ nhận 4: Mua đàn về thấy khỏe thì tách luôn cho lời

Đàn mới về còn đang làm quen chỗ mới: hướng bay, nguồn hoa, kiến và côn trùng quanh vườn. Tách lúc này là bắt đàn chịu hai cú sốc chồng nhau. Đàn mua về nên được giữ nguyên ít nhất qua một vòng mùa, cho thấy nó sống qua được tháng khó của vùng mình rồi mới tính. Những lỗi hay gặp khi mua đàn, xem thêm ở mục Sai lầm khi mua.

Ngộ nhận 5: Đàn nào cũng tách được mỗi năm vài lần

Ong dú lớn chậm hơn ong mật nhiều. Một lần tách, đàn mẹ cần thời gian dài để hồi lại quân và dự trữ. Tách liên tục trong một năm, đàn sẽ teo dần. Nguyên tắc an toàn là mỗi đàn nhiều nhất một lần trong năm, và chỉ với đàn đã hồi phục rõ.

Vậy đàn đủ sức thật trông ra sao

Tóm lại, đàn đủ sức là đàn dư ở cả ba mặt: quân, dự trữ và ấu trùng, cộng thêm có ô chúa để phần không chúa sau khi chia nuôi được chúa mới. Và điều kiện bắt buộc là đúng mùa thuận của vùng nuôi, lúc hoa nhiều và còn đủ thời gian trước mùa khó. Thiếu bất kỳ điều nào thì chờ thêm, không thiệt gì.

Mỗi loài một nhịp

Thế giới ong dú ở nước ta không chỉ một loài. Loài nhỏ con quân đông nhưng tổ gọn, loài to con lượt bay thưa hơn mà bầu mật lớn. So đàn loài này với ảnh đàn loài kia trên mạng rồi kết luận đàn mình «chưa đông» là so sai. Hãy so đàn với chính nó qua các lần kiểm tra. Đặc điểm từng loài có ở mục Các loài ong dú.

Muốn chắc tay trước khi tự tách

Cách nhanh nhất để thôi tin vào lời đồn là tận mắt thấy một đàn đủ sức và một đàn chưa đủ đặt cạnh nhau. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành cho người muốn xem cách mở thùng và chọn đàn. Trại cũng có tổ giống, mật ong dú và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp