Tổ mới tách mãi không lên: thiếu mắt xích nào trong đàn

Nhìn từ ngoài, tổ ong dú chỉ là một khúc gỗ hay một thùng nhỏ với cái cửa bé tí. Bên trong lại là một thế giới chia việc rõ ràng: có chúa đẻ, có ong trẻ ở nhà nuôi con và xây sáp, có ong canh cửa, có ong đi làm mang nhựa, phấn, mật về. Khi tách đàn, ta cắt đôi thế giới đó. Tổ con chỉ sống khoẻ khi nhận đủ mọi mắt xích, thiếu một là cả guồng máy kẹt.

Bốn mắt xích trong một tổ ong dú

Chúa

Chúa ong dú bụng to, ít khi rời tổ, đẻ trứng vào các ô sáp được ong thợ chuẩn bị sẵn và rót thức ăn vào. Phần tách không có chúa phải có cụm ô ấu trùng non hoặc ô chúa để đàn tự nuôi chúa mới.

Ong trẻ ở nhà

Ong mới nở làm việc trong tổ: xây ô sáp, chăm cụm ô con, sửa bầu chứa. Nhóm này đi theo cụm ô con, nên phần nào nhận nhiều ô con sẽ có nhiều ong trẻ.

Ong canh cửa

Đứng ở miệng ống hoặc mép cửa, chặn kiến và ong lạ. Tổ con thiếu ong canh thì dễ bị cướp mật, bị kiến lấn.

Ong đi làm

Ong lớn tuổi, đã quen đường, mang về nhựa cây để trám tổ, phấn để nuôi con và mật hoa. Đây là nhóm dễ thất lạc nhất khi tách vì chúng nhớ vị trí cũ.

Mắt xích nào đang hở: đọc qua cửa tổ

Dấu hiệu đáng mong nhất là cảnh ong non màu nhạt bay lượn vòng nhỏ trước cửa lúc nắng ấm. Nó chứng tỏ chúa đang đẻ, ong trẻ đang nuôi, nghĩa là guồng máy đã khép kín.

Mẹo chia đều mắt xích khi tách

1. Chia cụm ô con sao cho phần không có chúa nhận được ô ấu trùng còn non.
2. Mỗi phần có vài bầu mật và bầu phấn để ăn trong những tuần đầu.
3. Đặt tổ không có chúa vào đúng chỗ cũ, để ong đi làm bay về đó, bù cho việc nó phải nuôi chúa mới.
4. Dời tổ có chúa sang chỗ mới; chúa đã đẻ nên đàn này lấy lại quân nhanh hơn.
5. Tách vào chiều mát, đóng gọn, không mở lại trong nhiều tuần.

Hướng dẫn từng thao tác tách, có hình minh hoạ, nằm ở mục Nhân đàn.

Những thứ từ bên ngoài phá thế giới nhỏ

Ngoài chuyện chia thiếu, tổ con còn bị đè từ bên ngoài. Nắng chiều đốt nóng vách thùng làm sáp mềm, bầu mật chảy. Chỗ ẩm làm mốc vách. Vườn có phun thuốc làm ong đi làm chết dọc đường, tổ con vốn ít quân sẽ hụt nặng. Kiến là kẻ phá lớn nhất, chỉ cần một đường kiến bám vào chân kê là ong canh phải dồn hết sức ra cửa. Chuẩn bị chỗ đặt ngay khi tách: bóng mát buổi chiều, chân kê có chặn kiến, xa khu phun xịt.

Muốn hiểu thế giới ong dú tận mắt

Đọc về các mắt xích là một chuyện, tận mắt thấy ong canh chặn kẻ lạ hay ong non tập bay lại giúp nhận ra nhanh hơn rất nhiều. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống ong dú nhân tách để bắt đầu, có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Người muốn học thực hành tách và đọc cửa tổ có thể tham gia tour tại trại. Muốn so các loài ong dú với nhau thì xem mục Các loài ong dú.

Câu hỏi thường gặp