Ghép đàn ong dú: so với chờ, tiếp bọng và khi nào chọn ghép

Một đàn ong dú đang đi xuống không chỉ có hai lựa chọn là ghép hoặc bỏ. Giữa hai đầu ấy còn vài cách khác: để yên chờ đàn tự gây chúa, tiếp cho nó một miếng bọng ấu trùng non từ đàn khoẻ, hay đổi chỗ đặt thùng. Ghép chỉ đúng khi những cách nhẹ hơn đã không còn tác dụng.

Ong dú thuộc nhóm ong không ngòi đốt, có mặt ở khắp vùng nhiệt đới. Người nuôi ở nhiều nơi đều dùng chung một nguyên tắc: cứu đàn bằng cách ít can thiệp nhất trước, và chỉ nhập đàn khi đàn không còn tự đứng dậy được. Bài này đặt các lựa chọn cạnh nhau để bạn chọn đúng việc cho đúng đàn.

Bốn lựa chọn khi một đàn suy yếu

Nhìn bảng sẽ thấy ghép là cách tốn nhất về số thùng. Nó đáng làm khi phần quân còn lại sẽ mất trắng nếu không ghép. Nếu đàn còn cơ hội tự hồi, hãy cho nó cơ hội đó.

Chẩn đoán trước khi chọn

Muốn chọn đúng, bạn cần trả lời ba câu, theo thứ tự:

1. Có ấu trùng mới không? Mở nắp thùng nhẹ tay, tìm các ô ấu trùng còn sáng màu, sáp mềm. Có là đàn vẫn có chúa đẻ, chỉ đang yếu.
2. Quân còn bao nhiêu? So với lúc khoẻ, ong phủ khối bọng còn dày hay chỉ lác đác. Quân quá mỏng thì không đủ sức giữ ấm, giữ cửa, nuôi chúa mới.
3. Có mốc, mùi lạ không? Mốc trắng, mùi chua nồng, nhiều xác ong là dấu hiệu phải tách riêng ngay, không bàn chuyện ghép.

Đàn có ấu trùng mới thì đừng ghép. Đàn không có ấu trùng mới nhưng quân còn khá thì thử tiếp bọng. Chỉ khi quân đã quá mỏng mới tới lượt ghép.

Tiếp bọng ấu trùng: bước nên thử trước khi ghép

Từ một đàn khoẻ cùng loài, cắt nhẹ một miếng bọng ấu trùng non, loại có cả ô mới đậy, đặt vào sát khối bọng của đàn yếu. Đàn mất chúa có thể dùng những ô ấu trùng này để nuôi chúa mới, đồng thời có thêm ong non nở ra bù quân.

Làm vào chiều mát, chỉ lấy một miếng vừa phải để đàn cho không bị hụt. Sau đó để yên vài tuần. Nếu đàn yếu bắt đầu có ấu trùng mới của chính nó, việc cứu đã thành mà không mất thùng nào.

Khi đã quyết ghép

Ghép đàn là nhập phần bọng và quân của đàn yếu vào một đàn khoẻ. Với ong dú, cách êm nhất là để hai đàn quen mùi trước:

• Đặt hai thùng sát nhau ba tới năm ngày, cửa cùng hướng.
• Chọn cuối chiều nắng ráo, chuyển phần bọng ấu trùng nguyên vẹn và ong thợ sang đàn nhận.
• Bỏ lại bọng vỡ, sáp mốc, mật đã lên men.
• Lau sạch mật vương, bịt khe, chỉ để cửa chính; sáng hôm sau mang thùng cũ đi xa.
• Để yên ít nhất một tuần, chỉ quan sát cửa tổ.

Hai đàn phải cùng loài. Thế giới ong dú rất đa dạng, nhiều loài trông gần giống nhau; mục Các loài ong dú giúp bạn phân biệt trước khi động tay.

Thời điểm trong năm

Dù chọn cách nào, mùa nhiều hoa vẫn là lúc dễ thành nhất. Ở phần lớn các vùng nuôi phía Nam, đó là mùa mưa; cuối mùa khô thì đàn nhận cũng đang tiết kiệm, nhận thêm quân sẽ chậm hồi hơn. Nếu buộc phải ghép giữa mùa khô, hãy đặt thùng ghép ở chỗ râm mát, gần nguồn nước và cây có hoa.

Các bài khác về tách và giữ đàn nằm trong mục Nhân đàn.

Đỡ phải chọn bằng một đàn khởi đầu tốt

Người nuôi lâu năm hay nói: đàn khoẻ từ đầu thì ít khi phải ra những quyết định khó. Nếu bạn đang định bắt đầu hoặc bổ sung đàn, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, cùng với mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Muốn xem tận mắt cách người nuôi chẩn đoán đàn, tiếp bọng hay ghép đàn, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp