Ba cách tách đàn ong dú: chia đôi, tách nhánh, thùng tầng

Hỏi mười người nuôi ong dú cách tách đàn, có khi nghe ba câu trả lời khác nhau. Không ai sai cả: mỗi cách hợp với một kiểu thùng, một kiểu đàn và một mức kinh nghiệm. Biết hết các lối làm rồi chọn cái hợp với mình thì an toàn hơn là bắt chước một video duy nhất.

So sánh nhanh ba cách

Cách 1: chia đôi phần nuôi con

Đây là lối làm cổ điển nhất. Mở thùng, xác định phần nuôi con ở giữa, dùng dao mỏng cắt làm hai khối gần bằng nhau. Một khối ở lại thùng cũ, khối kia chuyển sang thùng mới cùng vài bầu mật và bầu phấn.

Ưu điểm là không cần thùng đặc biệt. Nhược điểm là vết cắt làm vỡ ô, mật chảy ra dễ thu hút ruồi nhỏ, và nếu cắt lệch thì một bên quá yếu. Người làm cách này nên luyện tay trên vài đàn khỏe trước khi đụng vào đàn quý.

Cách 2: tách nhánh nhỏ

Thay vì chia đôi, chỉ lấy ra một phần ấu trùng ở rìa (có cả ô non và ô sắp nở, tốt nhất có ô chúa) cùng ít dự trữ, đặt vào một thùng nhỏ. Đàn mẹ gần như không suy suyển, tiếp tục làm việc bình thường.

Tổ con theo cách này lớn chậm hơn vì khởi đầu nhỏ, nhưng tỉ lệ đàn mẹ gặp sự cố thấp. Đây là lựa chọn hợp lý cho người mới hoặc khi đàn mẹ là đàn duy nhất, không muốn mạo hiểm.

Lưu ý: thùng nhỏ nhận một nhánh nhỏ phải thật kín, vì quân ít thì khả năng giữ cửa cũng kém.

Cách 3: thùng chồng tầng

Thùng được ghép từ nhiều tầng khung gỗ chồng lên nhau. Đàn tự xây phần nuôi con lấn qua mặt tiếp giáp giữa hai tầng. Khi thùng đầy, chỉ cần luồn dây hoặc lưỡi dao mỏng cắt qua mặt tiếp giáp rồi nhấc tầng trên ra, đặt lên một tầng đáy mới, mỗi nửa tự thành một đàn.

Cách này ít tổn thương nhất và lặp lại được đều đặn, nên các trại nhân giống thường chuộng. Nhược điểm là phải đóng thùng đúng quy cách ngay từ đầu, và phải đợi đàn xây lấn qua mặt tiếp giáp mới tách được. Chuyển một đàn từ thùng thường sang thùng tầng cũng là một việc riêng, không nên làm cùng lúc với tách.

Những điều chung cho mọi cách

1. Chỉ tách đàn đã đầy thùng và có dự trữ dư dả.
2. Làm vào ngày khô ráo, cuối chiều.
3. Bên nào cũng phải có ấu trùng nhiều độ tuổi để có thể gây chúa.
4. Giữ nguyên chiều trên dưới của phần nuôi con khi di chuyển.
5. Bên đặt ở chỗ cũ sẽ nhận ong đi làm về.
6. Bịt kín khe hở, thu nhỏ cửa, rồi để yên vài tuần.

Khác biệt giữa các loài cũng ảnh hưởng đến cách chọn. Loài xây tổ thành tầng gọn dễ làm theo thùng chồng tầng hơn loài đẻ thành chùm. Xem thêm mục Các loài ong dú để biết đàn mình thuộc nhóm nào.

Nên chọn cách nào

Nếu mới có một hai thùng: tách nhánh nhỏ. Nếu đã nuôi vài năm, thùng thường, tay quen: chia đôi. Nếu định nhân nhiều đàn mỗi năm: đầu tư thùng tầng từ đầu, sau đó việc tách gần như thành một thao tác thường lệ.

Dù chọn cách nào, đàn giống ban đầu khỏe vẫn là yếu tố quyết định. Mục Đánh giá tổ giống có hướng dẫn chọn đàn để làm mẹ.

Xem tận mắt trước khi tự làm

Đọc ba cách trên giấy khác với cầm thùng thật. Ai muốn nhìn một đàn được nhấc tầng hay chia đôi ngay trước mặt có thể đăng ký tour học thực hành. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cũng có tổ ong dú giống để bắt đầu, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú.

Câu hỏi thường gặp