Nhân đàn ong dú bao lâu: khác nhau theo từng loài

Hỏi hai người nuôi ong dú cùng một câu «hai tổ lên vài chục mất bao lâu», rất có thể nhận về hai câu trả lời lệch nhau cả năm trời. Không ai nói sai. Họ chỉ đang nuôi những loài khác nhau, trong những khu vườn khác nhau. Thế giới ong dú ở Việt Nam có nhiều loài, mỗi loài có kích cỡ đàn, kiểu xây ổ trứng và nhịp phát triển riêng.

Bài này không đưa ra một con số chung. Nó giúp người nuôi biết nhìn vào đâu để tự ước được tốc độ của trại mình.

Vì sao không có con số chung

Ba thứ thay đổi theo từng trại: loài ong đang nuôi, lượng hoa trong tầm bay của chúng, và tay nghề người nuôi. Đổi một trong ba là thời gian thay đổi. Một trại nuôi loài đàn lớn giữa vườn cây ăn trái sẽ nhân nhanh hơn rõ so với một trại nuôi loài đàn nhỏ giữa khu nhà phố ít cây. Đem con số của trại này áp cho trại kia là tự đặt kỳ vọng sai.

Ba đặc điểm của loài cần để ý

Kích cỡ đàn khi trưởng thành

Có loài sống thành đàn đông, có loài đàn nhỏ và khiêm tốn. Đàn đông lấp đầy thùng nhanh hơn, nên sớm đủ sức chia đôi. Đàn nhỏ có khi cả năm vẫn chưa kín khoang, ép tách là làm hỏng cả hai bên.

Kiểu ổ trứng

Một số loài xây ổ trứng thành tầng xếp chồng lên nhau, nhìn vào dễ thấy ổ đã đặc hay còn thưa. Một số loài khác xây ổ trứng thành chùm, các lỗ nằm rải rác, phải quan sát kỹ hơn mới đánh giá được độ đầy. Biết kiểu ổ của loài mình giúp đọc đúng lúc nào đàn đã sẵn sàng.

Độ bám tổ

Có loài chịu xáo trộn tốt, mở thùng tách xong vẫn ở lại làm việc. Có loài nhạy hơn, xáo trộn mạnh là dễ bỏ tổ. Với loài nhạy, mỗi lần tách là một lần rủi ro cao hơn, nên nhịp nhân phải thưa ra.

Muốn nhận diện loài đang nuôi, xem thêm chuyên mục Các loài ong dú.

Dấu hiệu đàn đã sẵn sàng tách

Dù khác loài, đàn đủ sức tách đều có chung một số dấu hiệu. Bảng dưới xếp theo mức độ, từ chưa nên đụng tới đến có thể làm.

Một khung lộ trình, đọc như hướng dẫn chứ không phải lời hứa

1. Giai đoạn ổn định: đàn mới về, chưa tách gì, người nuôi tập nhận diện loài và đọc ổ trứng.
2. Lần tách đầu: chỉ từ đàn đạt mức «Đủ» trong bảng trên, chỉ một hai đàn.
3. Theo dõi đàn con: đàn con nuôi được chúa mới, ổ trứng mới xuất hiện là thành công.
4. Nhân có chọn lọc: lấy đàn khoẻ làm nguồn, đàn vừa tách thì cho nghỉ hồi sức.
5. Dừng lại khi vườn chạm trần: các đàn bắt đầu nhẹ thùng thì không nhân thêm ở chỗ đó.

Loài đàn lớn thường đi qua khung này nhanh hơn; loài đàn nhỏ cần nhiều mùa hơn cho mỗi bước. Cả hai đều phải trừ đi số đàn hao hụt hằng năm.

Đo tốc độ bằng sổ, không bằng trí nhớ

Sau một năm, ít ai nhớ chính xác đàn nào tách ngày nào, đàn con nào mất, đàn nào chậm. Ghi lại mỗi lần mở thùng giúp nhìn ra nhịp thật: loài nào của mình nhân nhanh, góc vườn nào đàn khoẻ, mùa nào nên tách. Có người dùng sổ tay, có người dùng app ghi chép đàn và lịch kiểm tra để khỏi sót. Phương pháp tách từng bước có trong chuyên mục Nhân đàn.

Chọn loài và chọn tổ để bắt đầu

Vì loài quyết định nhiều đến tốc độ, người mới nên bắt đầu từ loài phổ biến, dễ nuôi trong vùng mình và từ tổ đã được nuôi nhân ổn định. Trại ong dú Ong Quý có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; có thể hỏi trại về loài phù hợp với vườn nhà trước khi chọn, tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp