Nuôi ong dú có giữ được giống? Nhìn từ các loài

Khi nói «giữ giống ong dú», người ta hay hình dung một giống duy nhất. Thật ra ong dú là tên gọi chung cho cả một nhóm ong không ngòi đốt, gồm nhiều loài khác nhau về kích thước, màu sắc, kiểu cửa tổ và chỗ làm tổ. Đặt câu hỏi «nuôi có giữ được giống không» trên nền đó thì câu trả lời đổi khác hẳn: nuôi giữ được một vài loài, nhưng không giữ được cả thế giới ong dú.

Một tên gọi, nhiều loài

Đi một vòng quanh làng có thể gặp những tổ có ống cửa bằng sáp mềm, có tổ cửa chỉ là một lỗ nhỏ trên vách đất, có tổ nằm sâu trong thân cây mục, có loài con ong to gần bằng con ruồi nhà, có loài nhỏ như hạt mè. Người dân gọi chung là ong dú, ong muỗi, ong đen, ong khoái tuỳ nơi. Chuyên mục Các loài ong dú có bài nhận dạng chi tiết; ở đây chỉ cần nhớ một điều: «giống» trong chuyện giữ giống thực ra là nhiều loài.

Vì sao người nuôi chỉ nuôi vài loài

Không phải loài nào cũng hợp với thùng nuôi. Người nuôi thường chọn loài:

• Chịu sống trong thùng gỗ, không bỏ tổ khi bị mở kiểm tra.
• Đàn đông vừa phải, tách đàn được.
• Hiền, ít phản ứng khi người đến gần.
• Có nhiều trong vùng nên dễ có giống tách.

Kết quả là trong các vườn nuôi, phần lớn thùng là cùng một hai loài. Đó không phải lỗi của ai, đó là lựa chọn hợp lý. Nhưng nó có nghĩa là nghề nuôi giữ được những loài đó, còn các loài khó nuôi thì nằm ngoài vòng chăm sóc.

So sánh: loài hay nuôi và loài ít ai nuôi

Cột cuối là điểm mấu chốt. Với các loài ít nuôi, thứ giữ chúng lại là hốc cây già, bờ đất, bụi rậm và những khu vườn không bị phun thuốc tràn lan.

Những gì nuôi giữ được, và không giữ được

Giữ được

• Số đàn của các loài phổ biến, qua tách đàn.
• Kinh nghiệm chăm sóc, truyền từ người này sang người khác.
• Sự quan tâm của người dân với ong dú, kéo theo việc giữ cây ra hoa.

Không giữ được

• Những loài không sống được trong thùng.
• Sự phân bố rải rác tự nhiên của các đàn hoang khắp vùng.
• Vai trò thụ phấn ở những chỗ xa vườn nuôi, như rừng, bờ suối.

Người nuôi làm được gì cho cả thế giới ong dú

1. Biết loài mình nuôi. Nhận dạng đúng thì mới tách đúng, mua thêm đúng loài, không lẫn lộn.
2. Không cưa bọng, đục vách lấy tổ. Đặc biệt với loài lạ, ít gặp, vì đàn hoang đó có thể là một trong số ít còn lại quanh vùng.
3. Để yên tổ hoang trong vườn. Một tổ trong gốc cây xoài sau nhà không cần ai «cứu».
4. Giữ cây đa dạng. Cây ăn trái, hàng rào bông, cỏ dại ra hoa đều nuôi cả đàn nuôi lẫn đàn hoang.
5. Hạn chế phun thuốc diệt côn trùng vào lúc ong đang đi làm.

Muốn xem tận mắt nhiều loài ong dú

Đọc mô tả các loài khó hình dung bằng nhìn tận nơi. Tour tham quan tại trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cho thấy đàn nuôi trong thùng, cách tách đàn và cách nhận ra từng kiểu cửa tổ. Trại cũng có tổ giống tách nhân tạo, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin chung có tại ongquy.com. Người mới thường bắt đầu với một loài phổ biến, rồi mới tìm hiểu rộng ra sau.

Câu hỏi thường gặp