Tổ ong dú khác ong mật và khác nhau giữa các loài

Ai từng thấy cầu ong mật treo trên cành cây đều hình dung tổ ong là những tấm sáp phẳng, ô lục giác đều tăm tắp. Mở một thùng ong dú lần đầu, người ta thường ngạc nhiên: không có tấm nào cả. Thay vào đó là những cái hũ sáp nhỏ chứa mật, những chùm hoặc những đĩa ô ấu trùng, và nhựa cây dính khắp nơi. Ong dú thuộc một nhánh khác hẳn trong thế giới loài ong, và cấu trúc tổ là chỗ khác biệt dễ thấy nhất.

Hiểu cái khác này giúp người nuôi bỏ được thói quen áp kinh nghiệm ong mật sang ong dú, và hiểu vì sao ngay giữa các loài ong dú với nhau, tổ cũng không giống nhau.

Ong dú và ong mật: hai lối xây nhà

Một chi tiết người nuôi hay bỏ qua: ô ấu trùng ong dú chỉ dùng một lần. Ong non nở xong, đàn dọn ô cũ đi và xây ô mới ở mép đang mở rộng. Vì vậy vùng ấu trùng như dịch chuyển dần trong thùng theo thời gian.

Bên trong thế giới ong dú: ba kiểu nhà thường gặp

Kiểu nhà tầng

Ô ấu trùng xếp sát nhau thành đĩa ngang, nhiều đĩa chồng lên, có loài xếp thành vòng xoắn. Nhìn từ trên xuống giống một chồng bánh tráng tròn. Kiểu này cần thùng có chiều cao.

Kiểu nhà chùm

Ô ấu trùng chụm thành cụm không theo tầng, các cụm nối nhau bằng trụ sáp mảnh. Kiểu này linh hoạt, đàn xây được trong hốc hẹp hoặc khoảng trống méo mó.

Kiểu nhà tí hon

Một số loài ong dú rất nhỏ làm tổ nhỏ theo đúng cỡ của chúng: cửa bé, hũ mật bé, tổng lượng mật ít. Chúng hay làm tổ trong khe tường, ống tre, những chỗ người ta không để ý.

Các trang trong mục Các loài ong dú đi sâu hơn vào từng nhóm.

Những thứ giống nhau ở mọi tổ ong dú

• Hũ mật và hũ phấn nằm tách khỏi vùng ấu trùng, thường dồn ra phía vách hoặc quanh rìa.
• Vùng ấu trùng được quấn vài lớp sáp mỏng như giấy để giữ ấm.
• Mọi khe hở bị trám bằng nhựa; ong còn đắp những cục nhựa dính quanh cửa để chặn kiến.
• Ống cửa luôn có vài con ong gác.

Cấu trúc tổ nói gì về chuyện chọn thùng và lấy mật

Vì hũ mật tách riêng, người nuôi ong dú lấy mật bằng cách mở phần chứa hũ, chọc hoặc cắt hũ rồi để mật chảy ra, không quay ly tâm như ong mật. Loài hũ to thì dễ lấy; loài hũ nhỏ thì nên ưu tiên giữ đàn. Thùng hai ngăn, ngăn dưới cho ấu trùng, ngăn trên cho hũ mật, là cách nhiều người dùng để lấy mật mà ít đụng vào ong non.

Mật ong dú chứa nhiều nước hơn mật ong mật, vị chua thanh. Lấy xong nên giữ trong ngăn mát tủ lạnh để mật không lên men. Đây cũng là hệ quả của lối sống trong hũ: mật được cất trong hũ hở, ong không cô đặc mật nhiều như ong mật.

Ba hiểu lầm do quen nghĩ theo ong mật

1. Tìm chúa để bắt ra. Chúa ong dú ít khi cần đụng tới; thao tác đúng là chia vùng ấu trùng.
2. Cạo sạch nhựa cho tổ gọn. Nhựa là áo giáp của tổ; cạo đi là mở đường cho kiến.
3. Mong mật nhiều như ong mật. Hai loài khác nhau về sức chứa; so sánh như vậy chỉ gây thất vọng.

Đi từ đọc sang thấy

Muốn tận mắt thấy hũ mật, đĩa ấu trùng và ống cửa của nhiều loài, có thể ghé các trại nuôi thùng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Người muốn mua bán tổ hoặc mật trực tiếp với người nuôi các vùng khác có thể xem thêm trên chợ ong dú. Khi xem tổ, nên hỏi người bán loài đó xây kiểu nhà gì để biết chọn thùng phù hợp; các tiêu chí kiểm tra có ở mục Đánh giá tổ giống.

Câu hỏi thường gặp