Đàn không bao giờ tách: 5 hiểu lầm về đàn mẹ ong dú

Người mới nuôi ong dú thường nghĩ đàn nào cũng phải làm ra một thứ gì đó: hoặc tách ra thành đàn mới, hoặc cho mật. Một thùng ong đứng yên hai ba năm không ai đụng tới trông giống như vốn chết. Thực tế ở nhiều trại nuôi lâu năm lại ngược lại: mấy thùng không bao giờ tách chính là phần giá trị nhất.

Thay vì liệt kê lý do, bài này đi qua năm hiểu lầm hay gặp nhất, rồi nói thêm chuyện mỗi loài ong dú phản ứng khác nhau thế nào khi được để yên.

Hiểu lầm 1: Không tách là phí giống

Tách đàn ra thì số thùng tăng, nhưng mỗi đàn con phải mất nhiều tháng mới đứng vững. Nếu trại tách hết, gặp một mùa xấu thì nhiều đàn non cùng yếu một lúc. Một vài đàn lớn không bị chia lúc đó là nơi để gây lại cả trại. Cái lời của đàn không tách nằm ở chỗ nó giữ cho các đàn còn lại có đường lui.

Hiểu lầm 2: Đàn tách nhiều lần vẫn khoẻ như đàn gốc

Nhìn bên ngoài, một đàn tách năm ngoái và một đàn để yên ba năm có khi chỉ khác chút ít ở cửa tổ. Mở ra mới thấy khác: đàn để yên có nhiều lớp keo, bình mật xếp dày, cụm nhộng to. Trại chỉ có đàn đã tách thì mắt người nuôi quen dần với mức thấp, và không còn biết đàn khoẻ thật trông ra sao. Đàn không tách là thước đo để so.

Hiểu lầm 3: Đàn để yên thì cho nhiều mật nhất

Đàn để yên lâu năm đúng là tích được nhiều mật, nhưng nếu đã chọn làm đàn mẹ thì không nên lấy. Mật là kho dự trữ giúp đàn qua những đợt thiếu hoa. Lấy mật từ đàn mẹ là bỏ đi thứ bảo vệ nó. Đàn để thu mật nên là một nhóm khác, cũng ít tách nhưng không mang vai trò giữ giống.

Hiểu lầm 4: Để yên nghĩa là bỏ mặc

Để yên chỉ là không tách, không lấy mật, ít mở thùng. Những việc bảo vệ từ bên ngoài vẫn phải làm đều:

• Bôi chống kiến ở chân kệ, dọn cỏ và cành chạm vào thùng.
• Che nắng chiều, nhất là thùng gỗ mỏng.
• Trước mùa mưa, kiểm nắp, chèn khe hở, không để nước đọng dưới đáy.
• Ngồi nhìn cửa tổ vài phút mỗi tuần: ong ra vào đều, mang phấn về, không có ruồi lạ lởn vởn là ổn.

Hiểu lầm 5: Loài nào cũng giữ giống nhau

Thế giới ong dú ở Việt Nam có nhiều loài, khác nhau về cỡ con, cỡ đàn và kiểu làm tổ. Mức để yên vì thế cũng nên khác.

Nhận dạng loài mình đang nuôi trước rồi hẵng đặt kế hoạch; mục Các loài ong dú có hướng dẫn nhận diện.

Vậy khi nào mới đụng tới

Có ba trường hợp: trại cần gây lại giống sau một đợt mất đàn; đàn đã chật tới mức ong bám kín cửa, khi đó tách một lần là cứu đàn; hoặc thùng mục phải chuyển. Ngoài ba trường hợp đó, cứ để yên. Muốn xem cách tách an toàn, đọc mục Nhân đàn.

Có đàn tốt để bắt đầu

Ai mới vào nghề thì muốn có đàn mẹ phải bắt đầu từ một tổ giống khoẻ, đã được tách từ đàn nuôi lâu năm, không phải tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng tách, cùng mật ong dú, hộp quà mật và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi; xem thêm tại ongquy.com. Nếu muốn tìm người nuôi gần nhà để mua bán, đổi giống thì có chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp