Nhân giống nhiều loài ong dú: vài năm đổi cách nghĩ

Ở Việt Nam có không ít loài ong không ngòi đốt mà dân gian gọi chung là ong dú: con nhỏ, con to hơn một chút, con đen tuyền, con có ánh nâu, cửa tổ có loại ống sáp dài, có loại chỉ là một lỗ loe. Người mới mê ong thường muốn sưu tầm thật nhiều loài trong vườn. Nhân giống vài năm mới thấy mỗi loài có một nhịp riêng, và cách nghĩ về chuyện «nuôi bao nhiêu loài» đổi hẳn.

Thời sưu tầm: vườn nào cũng muốn có đủ loài

Lúc đầu, thấy loài lạ là muốn có. Vài năm sau nhìn lại, người nuôi hay gặp cảnh giống nhau: mỗi loài vài tổ, loài nào cũng chưa nắm chắc, và mỗi lần tách là một lần thử may rủi. Có loài tách xong đàn con bỏ đi, có loài lại đứng rất nhanh, nhưng vì không ghi chép riêng từng loài nên không rút ra được gì.

Điều đổi đầu tiên là thôi coi số loài là thành tích. Người nuôi lâu thường giữ lại một hai loài hợp với vườn, nhân cho đều tay, còn những loài khác nếu muốn giữ để ngắm thì để vài tổ và hạn chế tách.

Mỗi loài một kiểu tổ, một kiểu tách

Ong dú các loài khác nhau ở cách xây tổ bên trong. Có loài xếp bọng nhộng thành từng đĩa tầng tầng lớp lớp, có loài xếp thành chùm rời. Bọng mật và bọng phấn có loài để sát vùng nhộng, có loài để xa. Kích thước thân ong, độ đông của đàn và tốc độ đàn lớn lên cũng khác nhau.

Những khác biệt đó quyết định cắt chia thế nào cho đàn con có đủ nhộng sắp nở và đủ thức ăn. Bảng dưới gom các điểm nên quan sát ở từng loài trước khi áp một kiểu tách chung.

Để biết vườn mình đang có loài gì, chuyên mục Các loài ong dú có bài nhận diện theo hình dáng con ong và cửa tổ.

Nhận đúng loài rồi mới tách

Một lỗi hay gặp là ghép nhầm: lấy bọng nhộng của tổ này bổ sung cho tổ khác mà không để ý hai tổ thuộc hai loài. Đàn không nhận, nhộng bỏ phí. Người nuôi lâu làm mấy việc đơn giản để tránh:

1. Đánh dấu từng tổ theo loài ngay từ lúc nhận về.
2. Chỉ ghép, bổ sung nhộng giữa các tổ cùng loài và cùng nguồn.
3. Ghi riêng kết quả tách của từng loài để biết loài nào đứng nhanh, loài nào cần chờ.
4. Khi mua tổ, hỏi rõ loài và kiểu tổ thay vì chỉ hỏi «ong dú».

Chọn loài hợp vườn thay vì loài lạ

Sau vài mùa, điều quyết định loài nào đáng nhân không phải độ hiếm mà là độ hợp với vườn. Vườn nhiều cây ăn trái và hoa nhỏ quanh năm hợp với loài này, vườn đô thị ít cây lại hợp với loài khác chịu được nguồn hoa thưa. Nơi có mùa mưa dầm cần loài giữ tổ khô tốt; nơi có rét cần loài co cụm chịu lạnh được.

Cách thử thực tế: nuôi vài tổ mỗi loài qua trọn một năm, ghi xem loài nào giữ sức đều qua mùa khó, rồi chỉ nhân mạnh loài đó. Các bài trong chuyên mục Nhân đàn có hướng dẫn chia tổ cụ thể khi đã chọn được loài.

Bắt đầu từ đâu khi muốn nhân một loài cho bài bản

Thay vì gom nhiều loài từ nhiều nguồn, nên bắt đầu bằng vài tổ cùng một loài, nuôi ổn định, rõ nguồn gốc. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nuôi tại trại, cùng mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn so tổ của nhiều người nuôi trước khi chọn loài cũng có thể xem chợ mua bán tổ giữa người nuôi, nhớ hỏi rõ loài trước khi mua.

Câu hỏi thường gặp