Đàn ong dú cần gì ngoài mật hoa: 5 lời đồn sai

Gõ «nuôi ong dú cần gì» lên mạng sẽ gặp đủ loại lời khuyên, nhiều cái nghe rất có lý. Có người bảo chỉ cần nhà có hoa. Có người chỉ cách cho ăn nước đường. Có clip đặt thùng giữa sân nắng cho «ấm đàn». Phần lớn những lời ấy xuất phát từ việc nhìn ong dú bằng con mắt của người nuôi ong mật, hoặc từ một vài lần thấy đàn sống được rồi suy ra là đúng.

Thực tế, đàn ong dú cần bốn thứ từ bên ngoài: mật hoa, phấn hoa, nhựa cây và nước, cộng thêm một chỗ trú an toàn. Dưới đây là năm lời đồn hay gặp nhất, đặt cạnh điều mà người nuôi lâu năm quan sát được.

Lời đồn 1: Nhà có hoa là ong dú sống

Hoa đẹp chưa chắc có ích cho ong dú. Nhiều loại hoa kiểng cánh kép, cánh dày, ong nhỏ không chui vào được, hoặc gần như không có phấn. Điều đàn cần là cây cho phấn và mật đều, kéo dài theo mùa: hoa cây ăn trái, bắp, dừa, rau gia vị để ra hoa, cỏ hoa dại ven rào. Thêm vào đó là cây có nhựa và nguồn nước. Một vườn chỉ toàn hoa kiểng đẹp mắt có thể vẫn là vườn đói với ong.

Lời đồn 2: Cho ăn nước đường là đủ

Nước đường cung cấp đường, tức năng lượng, giống phần mật hoa. Nhưng ấu trùng ong dú lớn lên nhờ phấn trộn mật mà ong thợ đổ vào ô trước khi đậy. Không có phấn thì không có ong non. Một đàn được cho nước đường đều đặn mà vườn thiếu phấn vẫn hao quân, chỉ là hao chậm hơn và người nuôi khó nhận ra. Chưa kể nước đường đặt hở dễ kéo kiến tới và khiến ong của nhiều đàn tranh nhau.

Lời đồn 3: Đặt thùng chỗ nắng cho ấm

Ong dú sống ở vùng nhiệt đới, ngoài tự nhiên làm tổ trong hốc cây có bóng mát. Thùng gỗ để giữa nắng trưa, nắng chiều nóng lên rất nhanh. Đàn phải dồn quân đi chở nước và quạt cánh để hạ nhiệt thay vì đi gom phấn. Nóng kéo dài, mật và sáp trong tổ có thể chảy, ong non chết. Chỗ hợp là nơi có nắng sớm, khuất nắng chiều, có mái hoặc tán cây che.

Lời đồn 4: Ong dú không cần nước

Ít người thấy ong dú uống nước vì con ong quá nhỏ. Nhưng đứng gần mương hay khay nước vào trưa nắng sẽ thấy ong đậu sát mép hút nước rồi bay đi. Nước được mang về rải trong tổ để làm mát. Nhà không có nguồn nước tự nhiên trong tầm bay thì nên đặt khay nông lót sỏi, có chỗ cho ong đậu, thay nước thường xuyên.

Lời đồn 5: Bọng mật đầy là đàn khoẻ

Nhiều người mở thùng thấy nhiều bầu mật là yên tâm. Nhưng bầu mật chỉ cho thấy đàn có dự trữ năng lượng. Sức khoẻ thật nằm ở khu nuôi con và ở bầu phấn: có nhiều ô nhộng mới, có bầu phấn mới nặn, quân ra vào đông. Còn một thứ người ta hay bỏ qua là nhựa cây. Ong dú trộn nhựa với sáp để làm vách tổ, bầu chứa và ống cửa; đàn thiếu nhựa thì vách mỏng, khe hở không được trám.

Cách tự kiểm chứng thay vì tin clip

Không cần dụng cụ gì. Chọn một buổi sáng nắng, ngồi trước cửa tổ mười phút, để ý ong về mang gì: cục phấn trên chân, bụng căng mật hoặc nước, hay hạt nhựa bóng. Làm vậy mỗi tuần, ghi lại, sẽ biết vườn mình đang thiếu gì. Mỗi loài ong dú lại có thói quen riêng về giờ đi làm và loại cây ưa thích; xem thêm ở mục Các loài ong dú.

Muốn nếm thành quả của một đàn được nuôi đúng

Mật ong dú từ đàn được nuôi đủ bốn nhu cầu có vị chua thanh, nhiều nước hơn mật ong thường, nên cất ngăn mát tủ lạnh. Ai muốn biết mật ong dú thật nếm ra sao, hoặc tìm tổ giống nhân bằng tách để tự nuôi, có thể xem ở trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh; trại còn có hộp quà mật và đồ dùng làm từ sáp ong dú. Ai muốn tự mắt thấy đàn đi làm, có thể đăng ký tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp