Môi trường sống của ong dú: học từ rừng nhiệt đới

Nhóm ong không ngòi đốt mà người Việt gọi là ong dú không chỉ có ở Việt Nam. Họ hàng của chúng sống rải khắp vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới: Đông Nam Á, Nam Á, châu Phi, Trung và Nam Mỹ, phía bắc nước Úc. Ở đâu chúng cũng gắn với một kiểu nơi ở giống nhau: rừng ấm, nhiều tầng cây, nhiều hốc gỗ và nhiều nhựa.

Hiểu nơi ở gốc đó giúp người nuôi ở Việt Nam biết vườn nhà mình đang thiếu gì. Ý tưởng rất đơn giản: không thể có rừng nhiệt đới sau nhà, nhưng có thể giữ lại những mảnh nhỏ của nó.

Một nhóm ong, nhiều châu lục, cùng một kiểu nhà

Dù khác loài, khác màu sắc, khác kích thước, ong không ngòi đốt ở các châu lục có những điểm chung rất rõ. Chúng làm tổ trong khoang kín có sẵn, hay nhất là hốc cây. Chúng dùng nhiều nhựa cây trộn sáp để xây vỏ tổ và cửa tổ. Chúng bay kiếm ăn gần tổ hơn ong mật. Và chúng không chịu được lạnh kéo dài, nên vùng phân bố dừng lại ở rìa vùng nhiệt đới.

Ở các nước nuôi ong không ngòi đốt lâu đời, người ta đều nói một ý: đàn ong khoẻ hay yếu phụ thuộc nhiều vào cánh rừng hay khu vườn quanh nó. Bài học đó dùng được nguyên vẹn ở Việt Nam. Xem thêm sự khác nhau giữa các nhóm ong dú ở mục Các loài ong dú.

Rừng nhiệt đới cho ong dú những gì

• Hốc làm tổ: cây già, cây gãy ngọn, thân rỗng ruột. Rừng càng già càng nhiều hốc.
• Nhựa cây: nhiều loài cây rừng tiết nhựa quanh năm. Đây là vật liệu xây tổ và lớp phòng vệ của đàn.
• Hoa nối tiếp: rừng nhiều loài nên lúc nào cũng có cây ra hoa, không có mùa trống hẳn.
• Vi khí hậu ổn định: dưới tán rừng mát, ít gió, độ ẩm đều.

Dựng lại bốn tầng rừng trong vườn

Vườn của người Việt, nhất là vườn quê nhiều loại cây, vốn đã khá giống một khu rừng thu nhỏ. Vấn đề là nhiều nhà dần biến nó thành vườn một loại cây, phát sạch tầng dưới. Muốn vườn hợp với ong dú, giữ đủ bốn tầng:

Không cần trồng mới cả bốn tầng. Phần lớn chỉ cần thôi không phát bỏ tầng đang có.

Điều chỉnh theo khí hậu Việt Nam

Việt Nam trải dài nên điều kiện khác hẳn rừng xích đạo. Miền Nam có mùa khô rõ rệt, cuối mùa khô là lúc tầng cỏ nền héo và ong dễ thiếu ăn, nên các cây bụi chịu hạn và cây ăn trái được tưới trở nên quan trọng. Miền Bắc có mùa đông lạnh, nên tầng cây cao chắn gió và chỗ đặt thùng kín gió quan trọng hơn. Miền Trung có gió bão, cây già có hốc là chỗ trú tự nhiên tốt nhưng cũng phải kiểm tra cành yếu trước mùa bão.

Đừng chăm ong dú như chăm ong mật

Ong mật bay xa, cần những cánh đồng hoa lớn, người nuôi hay di chuyển thùng theo mùa hoa. Ong dú thì ngược lại: bay gần, sống lâu tại một chỗ, không thích bị di chuyển. Vì thế với ong dú, việc giữ môi trường quanh một chỗ cố định quan trọng hơn việc chạy theo vụ hoa. Cũng vì bay gần, ong dú nhạy với thuốc phun trong chính khu vườn nhà.

Bắt đầu với một đàn ong dú Việt

Muốn trải nghiệm loài ong không ngòi đốt này ngay tại nhà, cách đơn giản nhất là bắt đầu với một tổ giống đã nuôi ổn định. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nhân đàn bằng tách, không bắt tổ rừng, và có cả mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Tham khảo tại ongquy.com, hoặc ghé tour học thực hành tại trại để xem ong dú sống trong vườn ra sao.

Câu hỏi thường gặp