Đọc nhịp mùa của đàn ong dú qua cửa tổ

Thế giới ong dú ở Việt Nam có nhiều loài, khác nhau về kích cỡ con ong, hình dạng ống cửa, màu sáp và tính khí. Nhưng có một điều loài nào cũng giống: đàn không giữ nguyên sức quanh năm. Nó lớn lên khi quanh tổ có hoa và co lại khi nguồn cạn. Điều thú vị là người nuôi có thể đọc gần hết nhịp đó mà không cần mở nắp thùng, chỉ bằng cách ngồi nhìn cửa tổ vài phút mỗi sáng.

Bài này không đưa ra một lịch tháng cố định, vì mỗi vùng mỗi khác. Thay vào đó là cách đọc dấu hiệu, để dù nuôi loài nào, ở đâu, cũng biết đàn của mình đang ở mùa nào trong năm của nó.

Vì sao đàn ong dú có nhịp mùa

Ong dú kiếm ăn trong phạm vi khá gần tổ. Thứ chúng mang về gồm mật hoa, phấn hoa và nhựa cây để làm sáp, keo. Phấn là thức ăn chính nuôi ấu trùng, nên khi phấn về nhiều, chúa đẻ nhiều và đàn tăng quân. Khi phấn ít, chúa đẻ chậm lại. Đó là cách đàn tự giữ cân bằng giữa số miệng ăn và lượng thức ăn có được. Chúa không đẻ ồ ạt khi không có gì nuôi, vì như thế cả đàn sẽ kiệt.

Vì cơ chế này, nhịp mùa của một đàn phản ánh rất sát nguồn hoa quanh nơi nó sống. Cùng một loài, nuôi ở miệt vườn miền Tây sẽ có nhịp khác khi nuôi ở cao nguyên hay vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Đọc nhịp mùa qua cửa tổ

Một mẹo nhỏ: chọn một khung giờ cố định, ví dụ khoảng giữa buổi sáng khi nắng đã lên, đếm số ong ra vào trong một phút ở mỗi đàn và ghi lại. Sau vài tuần, con số này vẽ ra nhịp mùa của từng đàn rõ hơn mọi cảm giác.

Khác loài thì khác ngưỡng

Đàn của loài ong nhỏ thường ít quân hơn và ra vào lặng lẽ hơn, trong khi đàn của loài con lớn có thể trông nhộn nhịp hơn ngay cả khi đang ở mùa bình thường. Ống cửa cũng khác: có loài làm ống dài, có loài chỉ có miệng cửa ngắn sát vách. Vì vậy, không nên lấy hình ảnh cửa tổ của loài này để phán đàn loài khác yếu hay khỏe.

Cách so đúng là so đàn với chính nó: tuần này so với tuần trước, tháng này so với cùng kỳ năm ngoái. Những đặc điểm nhận dạng từng loài được gom ở mục Các loài ong dú.

Đọc đúng mùa để làm đúng việc

Khi dấu hiệu cho thấy đàn đang lên

• Đây là lúc kiểm tra tổng thể, xem có cần thùng rộng hơn không.
• Nếu đàn đủ mạnh, có thể tính chuyện tách để nhân đàn.
• Gần cuối quãng này, khi bầu mật đã dày, có thể lấy một phần mật ở đàn dư.

Khi dấu hiệu cho thấy đàn đang co

• Giảm mở nắp. Mỗi lần mở là đàn phải tốn sức vá lại.
• Chú ý chống kiến, che nắng hoặc che mưa tùy vùng.
• Không tách, không lấy mật. Đàn đang sống nhờ phần dự trữ.

Những hiểu lầm hay gặp

Hiểu lầm thứ nhất là cho rằng đàn ít ra vào nghĩa là chúa chết. Thường thì không, đàn chỉ đang ở mùa co. Hiểu lầm thứ hai là cho đàn ăn nước đường để «kéo» đàn lên trái mùa: nước đường dễ dụ kiến và lẫn vào mật, mà không thay được phấn hoa thật. Hiểu lầm thứ ba là mua tổ giống vào giữa mùa co rồi kết luận tổ yếu. Tổ mua vào mùa nào sẽ mang dáng của mùa đó, chuyện này được nói kỹ hơn ở mục Sai lầm khi mua.

Học đọc cửa tổ ngoài thực tế

Đọc trên giấy thì dễ, đứng trước thùng thật mới thấy khó phân biệt một đàn đang co bình thường với đàn có vấn đề. Cách nhanh nhất là nhìn nhiều đàn cùng lúc, nhiều loài cạnh nhau. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour tham quan và học thực hành cho người muốn xem tận mắt. Trại cũng có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, giới thiệu ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp