Ong dú giữ nhiệt độ tổ: 5 lời đồn và sự thật

Gõ cụm từ ong dú giữ nhiệt độ tổ lên mạng, người mới nuôi sẽ gặp đủ loại lời khuyên trái ngược nhau: có người bảo ong dú tự lo được, cứ để ngoài nắng; có người bảo phải khoan lỗ cho thoáng; có người khuyên bọc nilon cho ấm. Phần lớn những lời khuyên đó xuất phát từ việc đem kinh nghiệm nuôi ong mật áp sang ong dú, hoặc từ một lần may mắn ở một vườn cụ thể.

Bài này gom năm lời đồn hay gặp nhất, đặt cạnh những gì người nuôi có thể tự quan sát ở thùng của mình, để mỗi người tự kiểm chứng thay vì tin theo.

Lời đồn 1: Ong dú là ong rừng, tự lo được nóng lạnh, không cần che

Thực tế: Ong dú ngoài tự nhiên sống trong hốc cây, khe đá, nơi thành vỏ dày và thường có tán lá che. Chúng không quen với một cái hộp gỗ mỏng phơi giữa nắng. Đàn vẫn sống được trong thùng phơi nắng, nhưng phải bỏ nhiều sức quạt cánh vào buổi chiều, và những ong thợ đang quạt thì không đi kiếm ăn.

Tự kiểm chứng: chọn hai thùng gần nhau, một thùng có bóng chiều, một thùng không. Ra xem lúc nắng gắt nhất trong vài ngày. Thùng phơi nắng thường có nhiều ong đứng ở cửa hơn, có lúc bám thành đám ngoài thành thùng, và ít ong mang phấn về hơn.

Lời đồn 2: Ong dú tụ đàn sưởi ấm như ong mật

Thực tế: Ong mật có khả năng tụ thành khối và rung cơ ngực để sinh nhiệt. Ong dú nhỏ hơn nhiều và không giữ ấm theo cách đó. Cách của chúng bị động hơn: buồng ấu trùng được bọc bởi nhiều lớp màng sáp nhựa, khe hở được trám kín, miệng cửa được thu hẹp khi trời lạnh. Vì vậy, khi trời lạnh, thứ giúp đàn nhiều nhất là thùng dày và kín gió, không phải số ong.

Điểm khác này cũng giải thích vì sao các loài ong dú khác nhau về kiểu xây tổ lại chịu lạnh khác nhau. Muốn tìm hiểu thêm, xem mục Các loài ong dú.

Lời đồn 3: Khoan thêm lỗ cho tổ thoáng, ong đỡ nóng

Thực tế: Đàn ong dú tự kiểm soát luồng khí qua miệng cửa. Lỗ khoan thêm phá vỡ sự kiểm soát đó, và việc đầu tiên đàn làm là trám lỗ lại bằng nhựa và sáp, tốn công tốn vật liệu. Trong lúc lỗ chưa được trám, kiến và các loài phá hoại có thêm đường vào.

Thay vào đó: giảm lượng nắng chiếu vào thùng bằng mái che có khe hở thoáng phía trên, kê thùng cao khỏi nền nóng. Làm mát từ ngoài vỏ, không phá vỏ.

Lời đồn 4: Trời lạnh thì bọc nilon hoặc đem thùng vào nhà

Thực tế: Nilon giữ được gió nhưng giữ luôn hơi ẩm. Hơi nước từ tổ ngưng lại trên mặt trong của lớp bọc, đọng ở khe thùng, làm phấn dễ mốc. Còn đem thùng vào nhà thì làm đàn mất hướng cửa, ong đi ra không biết đường về.

Thay vào đó: dùng thùng dày ngay từ đầu, che chắn phía hướng gió lạnh bằng tấm ván hay vách đứng cách thùng một khoảng, để phía cửa thông thoáng. Nếu vùng có mùa lạnh rõ, đặt thùng ở chỗ nhận được nắng sáng sớm.

Lời đồn 5: Thấy ong bu ngoài cửa là đàn sắp bỏ tổ

Thực tế: Phần lớn trường hợp đó là đàn đang chống nóng. Một phần ong ra ngoài để giảm số cá thể trong tổ và tạo luồng khí ở cửa. Nếu chiều tối ong vào hết, sáng hôm sau ra vào bình thường, đó là dấu hiệu thùng đang quá nóng chứ không phải đàn sắp đi.

Chỉ nên lo khi hiện tượng kéo dài cả những giờ mát, kèm theo ít ong mang phấn về, hoặc có mùi chua lạ, mật chảy ra ngoài cửa. Lúc đó nên dời thùng tới chỗ mát hơn vào chiều tối.

Bảng đối chiếu nhanh

Cách tự kiểm một lời khuyên mới

Gặp một mẹo mới, trước khi làm đồng loạt, hãy thử trên một thùng và để một thùng tương tự làm đối chứng. Quan sát cửa thùng vào giờ nóng nhất và giờ mát nhất trong ít nhất một tuần. Nếu thùng được áp dụng có nhiều ong mang phấn về hơn, cửa gọn hơn, thì mẹo đó hợp với vườn của mình. Không thấy khác biệt hoặc tệ hơn thì bỏ. Rất nhiều sai lầm của người mới, kể cả lúc chọn mua tổ, bắt đầu từ việc làm theo lời đồn mà không thử trước; xem thêm mục Sai lầm khi mua.

Học bằng mắt thay vì bằng lời đồn

Không có bài viết nào thay được việc nhìn tận mắt một đàn khoẻ được đặt đúng chỗ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú trong thùng gỗ có mái che, kê cao, và có bán tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật cùng những sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người muốn xem cách đặt thùng, che nắng thực tế trước khi tự nuôi có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp