Canh tác quanh vùng và đàn ong dú: mỗi kiểu vườn một rủi ro

Hỏi người nuôi ong dú ở hai đầu đất nước về chuyện thuốc phun, sẽ nghe hai câu chuyện khác hẳn. Người ở vùng lúa than đợt phun rầy. Người ở miệt vườn than cây ăn trái phun dưỡng bông, dưỡng trái gần như quanh năm. Người trên rẫy lo đợt phun cỏ đầu mùa mưa. Không có một lời khuyên chung đúng cho mọi nơi, nhưng có một cách nhìn chung: đàn ong dú bay kiếm ăn trong bán kính vài trăm mét, nên nhịp canh tác trong vòng đó là nhịp sống của đàn.

Bài này đặt các kiểu canh tác phổ biến ở Việt Nam cạnh nhau, để ai đang nuôi hoặc định nhân thêm đàn biết vườn quanh nhà mình rơi vào kiểu nào và nên lo chỗ nào trước.

Đối chiếu nhanh theo kiểu canh tác

Vùng lúa: cái quý là bờ ruộng

Lúa không phải nguồn hoa đáng kể cho ong dú. Đàn ở vùng lúa sống nhờ cây quanh nhà, bờ tre, cây bụi ven mương và cỏ hoa trên bờ ruộng. Khi bờ ruộng bị xịt cỏ sạch, đàn mất phần lớn nguồn ăn mà người nuôi không để ý. Đợt phun rầy thường làm diện rộng cùng lúc cả cánh đồng, nên hỏi trước lịch phun của hợp tác xã hoặc tổ nông dân sẽ dễ hơn hỏi từng nhà.

Miệt vườn cây ăn trái: nhiều hoa, nhiều thuốc

Vườn sầu riêng, chôm chôm, xoài, cam quýt cho ong dú khá nhiều hoa, nhưng cũng là nơi phun dày nhất, kể cả trong lúc cây đang ra bông. Ở đây, việc hiệu quả nhất là thoả thuận với chủ vườn: báo trước một hôm, phun lúc chiều muộn khi ong đã về, phun đúng cây có sâu thay vì phun tràn. Thùng nên đặt ở mé vườn ít phun, có cây chắn gió.

Rẫy cà phê, hồ tiêu: hoa ngắn, mùa rõ

Hoa cà phê nở rộ trong vài ngày rồi hết. Đàn ong dú hưởng được đợt đó nhưng sau đó cần cây che bóng, cây ăn trái xen canh để sống tiếp. Đầu mùa mưa thường là lúc phun cỏ và trị sâu, cũng là lúc đàn đang gầy lại. Đặt thùng dưới tán cây che bóng, xa lối máy phun đi.

Rau màu ven đô và cao su, điều

Vùng rau màu phun gần như hằng tuần, lại sát nhà. Nếu nuôi ong dú ở đây, chỗ đặt thùng là quyết định số một: có tường, hàng cây ngăn, càng xa luống càng tốt. Còn ở vùng cao su, điều, nguy cơ nằm ở chuyện dọn sạch thực bì và phun cỏ dưới tán. Ong dú lấy nhựa cây làm keo rất nhiều, nên rừng cao su là nguồn nhựa tốt nếu dưới tán còn chút cây bụi.

Liên quan gì tới chuyện nhân đàn

Đàn vừa tách là đàn yếu nhất, nên lịch tách nên đặt vào quãng vườn quanh vùng ít phun và còn hoa. Ở vùng lúa là sau đợt phun rầy; ở miệt vườn là lúc cây chủ lực đã đậu trái, qua đợt phun bông; ở rẫy là sau đợt phun đầu mùa mưa. Cách tách cụ thể xem ở mục Nhân đàn; còn phân biệt đàn mình đang nuôi thuộc loài nào, xem mục Các loài ong dú.

Chọn đàn giống hợp với vùng mình

Mua tổ giống thì nên hỏi người bán đàn được nuôi trong điều kiện ra sao, quanh đó trồng gì, để biết đàn đã quen nhịp nào. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh làm tổ giống bằng cách tách đàn, có thêm mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem ở ongquy.com. Muốn tìm tổ hoặc mật từ người nuôi ở gần vùng mình, có thể xem chợ mua bán giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp