Ong dú không có ngòi đốt thì phòng thủ ra sao?

Trong thế giới loài ong, ngòi đốt là thứ vũ khí quen thuộc đến mức người ta khó hình dung một đàn ong sống được mà không có nó. Vậy mà ong dú, nhóm ong không ngòi sống rải khắp các vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam, vẫn tồn tại qua bao đời, vẫn giữ được mật và nhộng trước kiến, ruồi, thằn lằn và cả những đàn ong khác. Chúng không thắng bằng sức mạnh. Chúng thắng bằng cách chọn chỗ ở, xây nhà và tổ chức đàn.

Ngòi đốt sinh ra để làm gì, và vì sao ong dú không cần

Ngòi đốt của ong mật hiệu quả với kẻ thù lớn có da thịt: chim, thú, con người. Một vết đốt gây đau, kẻ thù rút lui. Nhưng với kẻ thù nhỏ như kiến, ngòi đốt không phải công cụ tiện, và mỗi lần đốt có khi ong mật còn mất mạng.

Ong dú chọn một con đường khác: giấu mình. Đàn sống trong hốc cây, hốc tường, ống tre, khe đá. Kẻ thù lớn khó thò tay vào, còn kẻ thù nhỏ thì bị chặn bằng cửa hẹp và nhựa dính. Đó là lý do người nuôi ong dú có thể đứng sát thùng bằng tay trần, trong khi nuôi ong mật thì cần mũ lưới.

So sánh cách giữ nhà của ba nhóm ong quen thuộc

Bộ công cụ phòng thủ của ong dú

Nhà kín chỉ một cửa

Ong dú trám mọi kẽ hở bằng hỗn hợp sáp và nhựa cây, chỉ để lại đúng một lối vào. Giữ một cửa thì chỉ cần gác một chỗ.

Ống cửa và nhựa dính

Nhiều loài xây ống cửa nhô ra ngoài, miệng ống phủ nhựa còn dẻo. Kiến và côn trùng nhỏ bò tới dễ bị dính, và lối đi dài làm kẻ lạ khó luồn vào.

Ong gác

Vài con luôn đứng ở cửa, nhận mặt bằng mùi. Ong lạ bay vào sẽ bị chặn lại, giữ chân, cắn.

Quân đông bu lại

Khi kẻ lạ vượt qua cửa, ong thợ xúm lại cắn chân, cắn râu, có khi phủ nhựa lên kẻ địch. Với kiến lẻ, cách này đủ để đuổi đi.

Các loài ong dú khác nhau về kích cỡ, màu sắc và kiểu cửa tổ, nên mức dựa vào từng công cụ cũng khác. Xem thêm chuyên mục Các loài ong dú để biết cách nhận ra từng nhóm.

Điểm yếu của lối phòng thủ không có ngòi

Mọi công cụ trên đều cần người làm. Ống cửa phải có thợ xây, nhựa phải có thợ đi lấy, cửa phải có con đứng gác, bu lại phải có quân. Khi đàn thưa, mọi tuyến cùng mỏng đi. Kiến không đánh liều: chúng dò, gặp phản kháng mạnh thì rút, gặp cửa vắng thì gọi cả đàn tới. Một đàn yếu có thể bị dọn sạch trong một đêm.

Những lúc đàn thưa quân hoặc mất lớp trám: vừa tách đàn, vừa chở đi xa, vừa bị mở thùng, sau đợt mưa dài hay khi hoa cạn. Đó cũng là lúc người nuôi phải bước vào.

Người nuôi là lớp phòng thủ thứ năm

• Đặt thùng trên kệ cao, chân kệ có chén nước, dầu hoặc keo bẫy kiến.
• Không để cành cây, dây leo, tường chạm vào thùng làm cầu cho kiến.
• Hạn chế mở thùng; mở xong trét lại các khe vừa làm hở.
• Không dùng thuốc diệt côn trùng quanh khu đặt thùng.
• Tránh đặt thùng của nhiều đàn quá sát nhau, dễ xảy ra chuyện đàn mạnh vào cướp mật đàn yếu.

Muốn thấy tận mắt một đàn tự giữ nhà

Đọc thì hiểu, nhưng đứng trước cửa một đàn khoẻ, nhìn ong gác chặn một con kiến lạc vào, mới thấy cái khéo của loài ong không ngòi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh mở tour tham quan và học thực hành cho người muốn tìm hiểu. Trại cũng có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp