Lời dặn người mới mua ong dú: xem cửa tổ trước

Thế giới ong dú rộng hơn người mới tưởng: nhiều loài, nhiều cỡ, cửa tổ mỗi loài một kiểu, mật mỗi loài một vị. Đọc nhiều quá dễ rối. Nên nếu được gói mọi kinh nghiệm mua tổ vào một lời dặn, lời dặn đó là: đứng trước cửa tổ mười lăm phút vào giờ ong làm việc, rồi mới trả tiền.

Cửa tổ là chỗ duy nhất người mua nhìn được mà không phải mở thùng. Một đàn khoẻ hay yếu, có đang bị quấy hay không, gần như đều lộ ra ở đó. Người bán có thể nói hay, ảnh có thể đẹp, nhưng ong ra vào thì không giả được.

Vì sao nhìn cửa tổ đáng tin hơn lời quảng cáo

Bên trong thùng có thể nhiều bánh tổ cũ nhưng ong đã thưa, hoặc có mật mà ấu trùng ít. Mở ra xem thì người không quen khó đánh giá, lại làm đàn bị xáo trộn ngay trước khi chuyển. Cửa tổ cho biết đàn đang sống thế nào lúc này: còn bao nhiêu ong đi làm, có mang thức ăn về không, có đủ ong giữ cửa không.

Các loài khác nhau có cửa tổ khác nhau — loài thì làm ống keo dài, loài thì cửa ngắn loe miệng, có loài cửa nhỏ chỉ lọt một hai con. Chuyên mục Các loài ong dú có hình dạng từng kiểu để đối chiếu. Nhưng loài nào thì cửa tổ khoẻ cũng có chung mấy dấu hiệu dưới đây.

Mười lăm phút đứng xem, nhìn những gì

Phút đầu: nhịp ra vào

Đứng lệch sang một bên, đừng chắn đường bay. Đàn khoẻ vào buổi sáng đẹp trời có ong ra vào liên tục, không ngắt quãng lâu. Đàn yếu thì thỉnh thoảng mới có một con.

Phút thứ năm: ong mang gì về

Nhìn chân sau của ong bay về. Có cục phấn màu vàng, cam hay trắng là ong đang nuôi ấu trùng — dấu hiệu tốt nhất. Có con mang về chút nhựa cây lấp lánh để làm keo, cũng là chuyện bình thường của một đàn đang xây.

Phút thứ mười: ong gác và kẻ lạ

Miệng tổ khoẻ luôn có vài con đứng gác. Thử để ý quanh thùng: kiến bò thành hàng, ruồi lượn sát cửa, mùi chua hôi lạ — những thứ đó cho thấy đàn đang bị quấy hoặc bên trong có bình mật vỡ.

Bảng đối chiếu nhanh

Những lý do người bán đưa ra để khỏi xem — và nên nghĩ sao

• «Đóng thùng sẵn rồi, mở cửa ra ong bay mất.» Tổ đã đóng thì xin hẹn hôm khác, xem trước khi đóng.
• «Chiều mới giao được.» Buổi chiều ong về tổ nhiều, khó đánh giá. Hẹn sáng xem, chiều giao cũng được.
• «Gửi video là đủ.» Video có thể quay từ lâu hoặc quay tổ khác. Nếu ở xa, ít nhất nhờ người quen ghé xem giúp.

Những tình huống mua hớ khác được gom ở chuyên mục Sai lầm khi mua.

Muốn tập mắt trước khi đi mua

Người chưa từng thấy cửa tổ khoẻ sẽ khó nhận ra cửa tổ yếu. Cách nhanh nhất là đến một trại đang nuôi nhiều đàn, đứng nhìn vài thùng cạnh nhau. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú trong vườn, có tổ giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng từ sáp ong dú. Ai muốn mua bán trực tiếp với những người nuôi khác có thể xem thêm chợ ong dú giữa người nuôi — và nhớ hẹn xem cửa tổ trước khi chốt.

Câu hỏi thường gặp