Nuôi ong dú để làm gì thì mua mấy tổ: chọn theo mục đích

«Nên mua mấy tổ?» là câu hỏi thiếu một nửa. Nửa còn lại là: nuôi để làm gì. Người muốn vài con ong bay quanh vườn cho cây đậu trái, người muốn có lọ mật nhà ăn, và người tính chuyện nhân đàn lâu dài — ba người này không nên bắt đầu bằng cùng một con số, cũng không nên chọn cùng một kiểu tổ.

Bài này chia theo mục đích. Tìm đúng dòng của mình, rồi đọc phần lưu ý đi kèm.

Bảng chọn theo mục đích

Nuôi cho vườn và để ngắm

Đây là mục đích nhẹ nhàng nhất và cũng hợp với ong dú nhất. Ong dú không có ngòi đốt, nên đặt gần lối đi, gần chỗ trẻ con chơi vẫn được. Chúng bay không xa như ong mật thường, chủ yếu kiếm ăn quanh vườn và hàng xóm, nên những cây ăn trái, rau màu, hoa kiểng quanh nhà được ghé thăm đều đặn.

Hai tổ là đủ. Lý do không phải mật mà là sự an tâm: có hai cửa tổ để nhìn, thấy một bên bay thưa trong khi bên kia vẫn đông, là biết bên thưa đang có chuyện chứ không phải do trời. Một tổ thì không có được cái nhìn đó.

Với mục đích này, nên chọn loài dễ quan sát, cửa tổ rõ, hiền. Chuyên mục Các loài ong dú giới thiệu đặc điểm từng loài hay gặp.

Nuôi để có mật nhà ăn

Mật ong dú vị chua thanh, nhiều nước hơn mật ong thường, nên giữ trong ngăn mát tủ lạnh. Mỗi tổ cho lượng mật không nhiều, và phải để lại phần đủ cho đàn ăn qua mùa ít hoa. Nếu chỉ có một hai tổ, sẽ có những đợt chẳng chia được gì vì đàn còn đang gầy dựng.

Ba tổ giúp việc chia mật linh hoạt hơn: tổ nào đầy bầu mật thì chia nhẹ, tổ nào đang yếu thì để yên. Năm đầu nên chia rất ít, có khi không chia, để đàn khỏe trước đã.

Lưu ý khi chia mật

• Chỉ lấy ở những bầu mật đã đầy, không chạm vào bánh nhộng.
• Làm nhanh, đóng thùng kín lại để tránh kiến và ruồi.
• Không chia vào lúc đàn vừa bị xáo trộn, vừa di chuyển hay vừa tách.

Nuôi để nhân đàn lâu dài

Người có ý định gắn bó thường muốn bắt đầu thật nhiều. Nhưng tốc độ tăng đàn không đến từ số tổ ban đầu mà từ việc biết tách đúng lúc. Ba tổ khỏe, nuôi qua một vòng mùa, học được dấu hiệu đàn đầy và cách tách không làm đàn mẹ kiệt — lúc đó số tổ tăng lên đều mà không phải mua thêm.

Ngoài ra, nhân đàn bằng tách giữ được nguồn ong đã quen khí hậu nhà mình, thay vì phải đi tìm mua hoặc nghĩ tới chuyện bắt tổ ngoài rừng — việc không nên làm vì vừa phá đàn tự nhiên vừa hiếm khi sống. Muốn hiểu cách tách, xem chuyên mục Nhân đàn.

Ghi chép ngay từ tổ đầu tiên

Người nuôi để nhân đàn nên ghi từ ngày đầu: ngày mua, ngày đặt, những lần mở thùng, lúc thấy đàn đầy. Sau một năm, những dòng ghi này nói nhiều hơn mọi lời khuyên. Có thể ghi sổ tay, hoặc dùng ứng dụng quản lý trại ong để nhắc lịch kiểm tra từng thùng.

Điểm chung của cả ba mục đích

1. Không bắt đầu bằng một tổ.
2. Không mua quá số chỗ đặt tốt mình có.
3. Chọn một loài cho năm đầu.
4. Nuôi qua trọn một vòng mùa rồi mới tính chuyện mở rộng.

Mua tổ đúng với mục đích

Nói rõ mục đích với nơi bán sẽ giúp chọn đúng loài, đúng cỡ tổ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và bán tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật — có thể nhắn mục đích nuôi để được gợi ý số tổ tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp