Tuần đầu ở nhà mới: chuyện bên trong tổ ong dú

Tuần đầu sau khi nhận tổ, người nuôi chỉ nhìn thấy cái thùng nằm im và vài chục con ong bay ra bay vào. Bên trong thì khác: cả một xã hội nhỏ đang sắp xếp lại sau một lần bị nhấc bổng, xóc nảy và đặt xuống nơi lạ. Hiểu chuyện gì đang diễn ra trong thùng sẽ giúp người nuôi bớt lo, và quan trọng hơn là hiểu vì sao các lời khuyên «để yên» lại đúng.

Vì sao ong dú ít khi bỏ tổ đi

Người từng nuôi ong mật nội hay lo cảnh đàn bỏ thùng bay đi sau khi chuyển chỗ. Với ong dú, chuyện đó hiếm hơn nhiều. Ong chúa ong dú sau khi giao phối thì bụng phình to vì chứa trứng, không còn bay được nữa. Cả đàn gắn chặt với ong chúa và với khối bánh tổ, bầu mật, bầu phấn đã xây. Nên một đàn ong dú dù bị làm phiền vẫn có xu hướng ở lại và gắng sửa nhà.

Điều này không có nghĩa đàn ong dú chịu được mọi thứ. Nó chỉ có nghĩa đàn sẽ ở lại chịu hậu quả của mọi sai sót, nên người nuôi càng phải tránh sai sót.

Ba việc đàn làm trong tuần đầu

Học lại lối về

Ong thợ đi kiếm ăn ghi nhớ vị trí tổ bằng cảnh vật xung quanh. Sáng đầu tiên ở chỗ mới, chúng ra khỏi cửa, quay đầu lại nhìn thùng, bay lượn những vòng rộng dần để ghi nhớ. Thùng mà bị dời thêm lần nữa thì công học này mất trắng, ong đi về theo trí nhớ cũ và lạc.

Vá những chỗ vỡ

Đường xóc làm một số bầu mật và bầu phấn nứt, mật rỉ ra. Đàn dùng sáp trộn nhựa cây để dán lại, dọn phần ướt, bít khe hở. Lúc này người ta thường thấy ong tha những hạt nhựa nhỏ ở chân về tổ. Mở nắp ra là xé lớp vá vừa xong và lại làm rỉ thêm mật.

Tìm lại nguồn hoa và nhựa

Vườn mới, cây mới, mùa hoa có khi khác chỗ cũ. Những ngày đầu ong thợ dò dần trong bán kính quanh tổ. Khi thấy chúng về với cục phấn màu ở chân sau, đó là dấu hiệu đàn đã tìm được nguồn ăn.

Người nuôi giúp được gì

Giúp bằng cách giữ cho môi trường bên ngoài ổn định, còn việc bên trong để đàn tự lo:

• Đặt thùng vào chỗ cố định ngay từ đêm đầu và mở cửa luôn khi đặt xuống.
• Chân giá có chén nước hoặc dầu chống kiến, cỏ quanh giá phát sạch.
• Thùng có mái che mưa và nắng chiều, chung quanh thoáng.
• Báo trước với hàng xóm nếu họ hay phun thuốc vườn.
• Không cho ăn nước đường: đàn có dự trữ, đĩa đường chỉ gọi kiến tới.

Mỗi loài ong dú có kiểu cửa và tập tính hơi khác nhau; tìm hiểu thêm ở chuyên mục Các loài ong dú.

Dấu hiệu đàn đã qua giai đoạn chuyển nhà

1. Ong gác đứng ổn định ở miệng cửa, không còn nhốn nháo.
2. Cửa tổ được đắp lại gọn gàng, có khi đẹp hơn lúc mới nhận.
3. Ong mang phấn về đều vào buổi sáng nắng.
4. Không có xác ong chất trước cửa, không có hàng kiến.

Thường sau khoảng hai tuần mới đủ các dấu hiệu này. Tới lúc đó mới tính chuyện hé nắp xem, và còn lâu sau mới nói tới thu mật hay tách đàn — xem chuyên mục Nhân đàn khi đã sẵn sàng.

Muốn thấy tận mắt một tổ ong dú sống thế nào

Đọc thì hiểu, nhưng nhìn một bánh tổ ong dú thật — bầu mật, bầu phấn, đĩa ấu trùng xếp tầng — thì nhớ lâu hơn nhiều. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour cho người muốn tham quan và học thực hành, xem người nuôi mở thùng đúng cách. Trại cũng có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật tại ongquy.com cho ai muốn bắt đầu nuôi hoặc chỉ muốn nếm thử vị mật chua thanh đặc trưng của ong dú.

Câu hỏi thường gặp