Mua tổ gần nhà: ngắn đường chở, ong dú ít hao

Một thùng ong dú nằm sau xe máy hai tiếng giữa trưa và một thùng chỉ đi mười lăm phút qua đường làng là hai câu chuyện rất khác. Ong dú sống trong tổ kín, nhiệt bên trong tăng nhanh khi bị nắng chiếu, và các bình mật, bình phấn bằng sáp mỏng dễ nứt khi bị xóc. Phần lớn những đàn yếu đi sau khi mua không phải vì tổ xấu, mà vì chuyến đi về nhà quá dài.

Vì vậy, khi đứng giữa nhiều lựa chọn, người nuôi có kinh nghiệm thường nhìn quãng đường trước rồi mới nhìn tổ.

Điều gì xảy ra bên trong thùng khi chở

Bên trong tổ ong dú có những cụm bình nhỏ chứa mật và phấn, cạnh đó là khu nuôi ấu trùng. Khi xe chạy, ba thứ có thể gây hại:

• Nóng: thùng gỗ bịt kín, phơi nắng thì nhiệt tăng rất nhanh. Ong cố quạt nhưng không có lối thoát khí như lúc bình thường.
• Xóc: bình mật nứt, mật chảy ra dính vào ong và ấu trùng. Một vụ đổ mật lớn có thể làm cả đàn suy.
• Thời gian: càng lâu thì ong càng mệt, ấu trùng càng thiếu chăm.

Chở gần thì cả ba yếu tố đều nhỏ đi. Đó là lợi ích thực tế nhất của việc mua tổ quanh nhà, dễ thấy nhất và cũng dễ kiểm chứng nhất.

Quy trình chở một tổ mua gần nhà

1. Hẹn giờ: lấy tổ lúc trời vừa sẩm tối hoặc sáng thật sớm, khi ong thợ đã về hết tổ.
2. Bịt cửa: dùng lưới mịn hoặc miếng mút thoáng khí, không dùng băng keo bịt kín hoàn toàn.
3. Giữ thùng thẳng: đặt đúng chiều như lúc tổ đang nằm, không nghiêng, không lật.
4. Chèn êm: lót bao tải hoặc mút bên dưới, cột chặt để thùng không lắc.
5. Che nắng: nếu lỡ trời đã hửng, phủ khăn ướt sáng màu lên nắp.
6. Đặt ngay vào chỗ cố định: về tới nơi thì đặt thùng vào vị trí đã chuẩn bị sẵn, để yên khoảng nửa giờ rồi mới mở cửa.

Với tổ gần, cả quy trình này chỉ mất chưa tới một giờ. Với tổ xa, mỗi bước đều phải làm kỹ gấp đôi mà rủi ro vẫn cao hơn.

Theo dõi sau khi thả

Nếu thấy dấu hiệu ở cột thứ ba, người mua gần có thể gọi người bán qua xem ngay, hoặc tự mang thùng tới hỏi. Đây là thứ mà mua từ tỉnh khác gần như không làm được.

Nhìn rộng ra: ong dú trên thế giới cũng sống «tại chỗ»

Ong không ngòi đốt có mặt ở nhiều vùng nhiệt đới, từ Đông Nam Á tới Nam Mỹ và châu Úc. Một điểm chung của các nhóm loài này là đàn không di cư xa như một số loài ong mật. Đàn mới thường được lập gần đàn mẹ, vì đàn mẹ phải tiếp tế cho tổ con một thời gian. Tức là trong tự nhiên, ong dú vốn đã sống theo kiểu gắn với một khu vực nhỏ. Mua tổ gần nhà, xét cho cùng, là làm theo cách loài ong tự nhân đàn. Đọc thêm về đặc điểm từng nhóm trong chuyên mục Các loài ong dú.

Chọn nguồn tổ gần, chở ít, nuôi bền

Nếu ở gần Tây Ninh hoặc các tỉnh lân cận, trại Ong Quý (Trảng Bàng) có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi tại trại, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Người ở vùng khác có thể tìm người nuôi quanh mình trên chợ ong dú, nơi người nuôi đăng tổ tách và mật, để rút ngắn quãng đường chở nhất có thể. Các lỗi hay gặp lúc thả tổ có trong chuyên mục Vận chuyển & thả tổ.

Câu hỏi thường gặp