Kiểm tổ ong dú khi nhận: mỗi kiểu thùng một cách xem

Đi nhận tổ ong dú, người mua hay mang theo một bảng kiểm chung cho mọi tổ. Nhưng tổ ong dú ngoài đời được giao trong đủ kiểu vật chứa: thùng gỗ ghép có nắp rời, thùng chia ngăn có phần chứa mật riêng, khúc bọng gỗ người nuôi lâu năm giữ lại, có nơi còn nuôi trong hũ sành hay ống tre. Mỗi kiểu giấu vấn đề ở một chỗ khác nhau, nên cách nhìn cũng phải khác.

Bài này chia theo từng kiểu vật chứa, để khi đứng trước tổ, người nhận biết ngay nên nhìn vào đâu thay vì đi hết một danh sách dài.

Thùng gỗ ghép có nắp rời

Đây là kiểu phổ biến ở các trại nuôi bài bản. Ưu điểm lớn nhất khi đi nhận là có thể xin mở nắp nhìn nhanh. Khi người bán cho mở, chỉ cần vài chục giây:

• Vùng nuôi con có hình khối gọn, màu đều, không loang lổ mốc trắng.
• Có bọng phấn và bọng mật ở rìa, không phải một thùng trống trơn.
• Không có ấu trùng lạ bò trên mặt bọng, không có mùi hôi.

Bên ngoài thì xem gỗ: chỗ ghép không hở toác, đáy không ẩm mục, không có đường đất mối bò lên. Nắp phải khít để chở về không xô lệch.

Thùng chia ngăn có phần chứa mật riêng

Một số trại dùng thùng hai phần: phần dưới để đàn nuôi con, phần trên hoặc bên cạnh để ong chứa mật, tiện cho việc lấy mật về sau. Người mua dễ bị hút mắt vào ngăn mật đầy bọng, nhưng sức sống của đàn nằm ở ngăn nuôi con.

Nên hỏi xem cả hai phần. Ngăn mật đầy mà ngăn nuôi con nhỏ, thưa thì đàn đang yếu dần dù trông có vẻ giàu. Ngược lại, ngăn mật còn ít mà ngăn nuôi con dày, đều thì đàn đang lên. Khi chở, hai phần phải được buộc liền thành một khối, không để trượt lệch.

Bọng gỗ khúc

Có người nuôi lâu năm giữ đàn trong khúc gỗ rỗng đã có từ trước. Lưu ý: tổ giống nên là đàn đã nuôi và tách ra, không phải khúc gỗ vừa cưa từ cây rừng mang tổ hoang về bán. Hỏi rõ đàn này nuôi ở đâu, từ bao giờ.

Bọng gỗ không mở được, nên phải đánh giá từ bên ngoài:

1. Cửa tổ: nhìn lượt bay vài phút lúc nắng, có ong gác, có ong mang phấn.
2. Trọng lượng: nhấc một đầu xem nặng tay hay rỗng nhẹ bất thường.
3. Tiếng bên trong: áp tai sát thân gỗ, gõ nhẹ, đàn đông sẽ có tiếng rì rì đáp lại.
4. Thân gỗ: không có lỗ thủng lạ ngoài cửa chính, hai đầu bịt kín chắc.

Cũng nên biết trước rằng đàn trong bọng gỗ muốn chuyển sang thùng để dễ chăm sẽ tốn công hơn nhiều so với mua sẵn trong thùng.

Hũ sành, ống tre và vật chứa khác

Ở vài vùng quê, ong dú còn được nuôi trong hũ sành, trái dừa khô hay đốt tre lớn. Vấn đề chính của nhóm này là độ bền khi chở và khả năng chăm về sau. Hũ sành có thể đã có vết nứt nhỏ, xóc mạnh là vỡ. Ống tre để lâu bị mọt, thành mỏng. Kiểm kỹ vết nứt, nhấc nhẹ tay, và cân nhắc xem mình có định nuôi lâu dài trong vật chứa đó hay không.

Bảng so sánh nhanh khi đi nhận

Dù vật chứa nào, cửa tổ cũng cần được bịt bằng vật thoáng như lưới mịn hay bông gòn trước khi chở, và giữ đúng chiều như lúc đặt ở chỗ cũ. Xem thêm cách đóng gói trong mục Vận chuyển & thả tổ, và những nhầm lẫn hay gặp trong mục Sai lầm khi mua.

Chọn tổ trong thùng chuẩn để đỡ lo về sau

Với người mới, tổ giao sẵn trong thùng gỗ có nắp là lựa chọn dễ chăm nhất, vì sau này kiểm đàn, tách đàn hay lấy mật đều thuận tay. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh giao tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi trong thùng gỗ, ngoài ra có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Nếu đang có tổ trong bọng gỗ hay hũ sành muốn nhượng lại, có thể đăng lên chợ mua bán giữa người nuôi và ghi rõ kiểu vật chứa để người mua biết trước.

Câu hỏi thường gặp