Bảo hành tổ ong dú: những ngày đầu quyết định tất cả

Tổ ong dú vừa về tới nhà. Trong thùng là một đàn có chúa, có ong thợ, có bầu mật phấn, và trên tay mình là một lời hứa bảo hành. Lời hứa đó chỉ có giá trị trong một khoảng ngắn. Qua khoảng ấy, mọi chuyện xảy ra với đàn đều khó quy về lỗi của người bán. Vì vậy, những ngày đầu là lúc phải nhìn kỹ nhất, và cũng là lúc người mới hay làm sai nhất: hoặc bỏ mặc, hoặc mở thùng ra xem liên tục.

Bài này là cách quan sát đàn từ bên ngoài, đủ để biết tổ khoẻ hay yếu mà không phá đàn.

Hôm nhận tổ: làm ba việc trước khi mở cửa

1. Đặt thùng vào chỗ cố định đã chuẩn bị: râm mát, khô ráo, có chân chống kiến, tránh nắng chiều chiếu thẳng.
2. Để đàn nghỉ một lúc cho yên rồi mới mở chỗ bịt cửa, tốt nhất là chiều mát.
3. Chụp và quay ngay khi mở: ống cửa, vài con ong bò ra, toàn cảnh thùng và chỗ đặt. Đây là mốc đầu tiên để so sánh.

Cách đặt và mở cửa chi tiết có trong mục Vận chuyển & thả tổ.

Những ngày sau: nhìn gì ở cửa tổ

Mỗi sáng, khi nắng lên và ong bắt đầu đi làm, đứng cách thùng một quãng và quan sát chừng vài phút, cùng một giờ mỗi ngày để dễ so sánh.

Vài ngày đầu đàn thường bay thưa hơn bình thường vì đang làm quen chỗ mới, ong thợ phải bay vòng nhận đường. Điều cần để ý là xu hướng: ngày sau có khá hơn ngày trước không. Đàn khoẻ thường lấy lại nhịp nhanh; đàn yếu thì càng ngày càng lặng.

Ghi chép thế nào cho có giá trị

Không cần sổ sách cầu kỳ. Mỗi ngày một dòng là đủ, miễn đều đặn:

• Ngày, giờ, thời tiết (nắng, mưa, gió).
• Ong ra vào: nhiều, vừa, thưa.
• Có thấy phấn, keo mang về không.
• Bất thường: kiến, ruồi, xác ong, mùi lạ.
• Một ảnh hoặc video ngắn quay cửa tổ.

Ghi chép trên điện thoại cũng được, hoặc dùng app quản lý trại ong để lưu nhật ký từng đàn và đặt lịch nhắc kiểm tra. Khi phải báo người bán, gửi một chuỗi ghi chép có ngày tháng thuyết phục hơn nhiều so với câu «tổ cứ yếu yếu sao đó».

Khi thấy dấu hiệu xấu

Báo sớm, kèm bằng chứng

Đừng đợi đến ngày cuối của thời hạn mới nhắn. Báo ngay khi xu hướng xấu rõ ràng, gửi kèm ảnh và video các ngày. Người bán có kinh nghiệm thường nhìn video cửa tổ là đoán được khá nhiều.

Đừng tự cứu bằng cách mở thùng

Ong dú không đốt nên người mới hay mở thùng ra «xem cho chắc». Mở thùng làm vỡ bầu mật, mất keo bịt khe, mùi mật thu hút kiến và ruồi nhỏ. Đàn đang yếu mà bị mở thì càng nhanh suy, và lúc đó lỗi đã chuyển sang phía mình. Nếu thật sự cần mở, hãy hỏi người bán trước.

Loại trừ lỗi chỗ đặt

Trước khi kết luận đàn yếu sẵn, kiểm tra lại: thùng có bị nắng chiều chiếu không, chân chống kiến còn tác dụng không, có ai phun thuốc gần đó không. Đổi lỗi cho người bán khi chính mình đặt sai chỗ thì vừa mất lòng, vừa không học được gì.

Phân biệt đàn yếu sẵn và đàn đang hồi lại

Đàn vừa qua chuyến xe dài, bị xóc, nóng trong thùng kín, có thể mất một ít ong và cần thời gian hồi lại. Đàn yếu sẵn thì từ đầu đã ít ong, không có ổ nhộng đủ lớn hoặc không có chúa. Dấu hiệu khác nhau ở chỗ: đàn đang hồi thì ống cửa vẫn được sửa và có ong mang phấn về dù ít; đàn yếu sẵn thì gần như không có hoạt động xây dựng nào. Các bài trong mục Đánh giá tổ giống nói kỹ hơn cách nhìn sức đàn.

Muốn chắc tay ngay từ tổ đầu

Cách tốt nhất để không phải dùng tới bảo hành là mua đàn đã được nuôi ổn định trước khi bán và được dặn kỹ chỗ đặt. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh tự nuôi và tách đàn ong dú, ngoài tổ giống còn có mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Khi mua, cứ hỏi trại cách quan sát đàn trong những ngày đầu và nên báo lúc nào nếu có điều bất thường.

Câu hỏi thường gặp